browser icon
You are using an insecure version of your web browser. Please update your browser!
Using an outdated browser makes your computer unsafe. For a safer, faster, more enjoyable user experience, please update your browser today or try a newer browser.

dwór w Czarnem


 
W dawnej wsi Czarne będącej od 1973r dzielnicą Jeleniej Góry znajduje się dwór, który choć zamknięty nosi ślady wykonanych prac remontowych.
 

Podobno pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z końca XIIIw. W kolejnym wieku była wolnym sołectwem, które w 1370r nabył Georg von Schwarzbach i nim minął XIVw stała się własnością rodu von Schaffgotsch.
 

Wraz ze śmiercią Hansa I rodowe dobra zostały podzielone i Czarne trafiło do Caspra I uważanego za założyciela karpnickiej linii rodu. Po nim dziedziczył zmarły w 1556r najstarszy syn Watzlaw I, po którym z kolei synowie: Gotthard i Watzlaw II.
 

 
Najprawdopodobniej w miejscu wcześniejszej budowli Watzlaw I von Schaffgotsch wzniósł dwór: piętrowy z kamienia posiadający wewnętrzny dziedziniec, otoczony murem obronnym z wieżą, z mostem zwodzonym nad fosą. W 1559r kolejny z rodu dokonał jego wielkiej rozbudowy, którą często uważa się za budowę dworu.

Po bezpotomnej śmierci Watzlawa II majątek w Czarnem kupił najprawdopodobniej Georgius von Kahlen, choć uważa się też, że trafił on w spadku do pana na Gryfie i Chojniku- Christopha von Schaffgotscha. Kolejny wiek to kolejny właściciel- Friedrich von Nimptsch, który swoje dobra w Sokołowcu powiększył o Czarne Po pożarze jaki wybuchł w 1623r, który strawił wszystko doszczętnie zostawiając mury z wykuszami, kamienne sklepienia oraz detale, dwór odbudowano nadając mu renesansowy charakter. Prace zajęły aż 33 lata i zakończyły się w 1656r dzięki jego ówczesnemu właścicielowi- Erstowi von Nimptsch. Budowlę powiększono o dodatkowy trakt, szczyty budowli ozdobiono, dawne elementy obronne ustąpiły miejsca renesansowym dodatkom, które nadały jej wygląd rezydencji reprezentacyjnej. Podczas prac podwyższono też wieżę, którą pokryto dwupoziomowym hełmem z tzw. latarnią, co niestety nie dotrwało do obecnych czasów.

CIEKAWOSTKA

Rok zakończenia prac oraz inicjały E.N.S.G.G. upamiętniono na żelaznej chorągiewce zdobiącej niegdyś wieżę pełniąc również rolę wiatrowskazu.

W rękach rodziny von Nimptsch dwór w Czarnem był do 1679r kiedy syn wspomnianego wcześniej Ernsta sprzedał go miastu Jelenia Góra, które było w jego posiadaniu do 1945r. W tym czasie często oddawano dwór w dzierżawę. Pożary nie omijały budowli i kolejny dokonał zniszczeń w 1718r i również wówczas podjęto się jego odbudowy, w którą nie włożono już tyle pracy, co poprzednio. W czasie kolejnych prac z lat 80tych XIXw zlikwidowano dekoracyjne szczyty oraz skrzydło wschodnie, a budowlę pokryto dwuspadowym dachem z bawolimi oknami.
 

Na przełomie XIX i XXw dwór dzierżawili Weidner i Marz, zaś jako ostatniego przed II wojną światową dzierżawcę odnotowano od 1921r rodzinę Rahm. Po wojnie do lat 60tych ówczesny dzierżawca dbał o budowlę. Sytuacja zmieniła się kiedy w latach 60tych trafił pod zarząd PGR- ten urządził w nim mieszkania, biura ale też pomieszczenia produkcyjne z magazynami. Dwór zaczął niszczeć w kolejnej dekadzie kiedy najpierw zniszczono portal zdobiący bramę wjazdową, po czym rozkradziono elementy drewniane: okna, drzwi, stropy jak też rozebrano dworskie piece. Od tego czasu zaczął popadać w ruinę..

CIEKAWOSTKA

Piękny portal zdobiły niegdyś herby 8 rodów, w których posiadaniu znajdował się dwór. Były to rody: Schaffgotsch, Hohberg, Liebeteller, Reibnitz, Rechenberg, Toschen, Zedlitz, Talkenberg.
 

Prócz tego zdobiły go inskrypcje umiejscowione na wstęgach. Jedna przetłumaczona okazała się rodzajem modlitwy:
„ Niech Pan błogosławi Cię i ochrania. O panie, rozjaśnij Twe święte oblicze nad nami i bądź nam łaskawy. O Panie, zwróć ku nam oblicze Twoje i daj nam pokój Twój.”

Druga nawiązywała do 1559r i w tłumaczeniu znaczyła:
 
 
 
 
„W tysiąc pięćset pięćdziesiątym dziewiątym roku, ja Kacper Schoff zwany Gotschem, z Chojnika i Karpnik na Czarnym Strumieniu, za łaską i pomocą wszechmogącego Boga ten dom budować zacząłem.”

W wyniku dewastacji budowli groziło jej rozebranie, co powstrzymało Koło Polskiego Klubu Ekologicznego podejmując się w 1981r ratowania dworu. W latach 1983- 1987r został zabezpieczony i przeprowadzono w nim prace archeologiczne, podczas których odkryto fragmenty renesansowych malowideł z XVIw.

Następnie w 1991r magistrat Jeleniej Góry przekazał dwór w Czarnem wspomnianej wcześniej Fundacji, w której rękach jest do dziś będąc jej siedzibą, a która od 1999 do 2002 dzięki wsparciu Unii Europejskiej poddała budowlę kompleksowym pracom budowlano- konserwatorskim.
 

Dwór w Czarnem powstał na planie czworokąta, posiada zamknięty przez cztery dwukondygnacyjne skrzydła dziedziniec. W jednym rogu znajduje się trzykondygnacyjna kwadratowa wieża z otworami strzelniczymi. Można się do niego dostać drewnianym mostem przerzuconym nad fosą.
 

„W sieci” znalazłam informacje jakoby dwór tętnił życiem kulturalnym, gdyż odbywają się tam festyny, warsztaty edukacyjne, wykłady, spektakle. Ponadto działa w nim restauracjami z trzecim po Krakowie i stolicy homarium. Ciekawe to bardzo, bo zastałam dwór zamknięty na przysłowiowe trzy spusty i jak wygląda od środka udało mi się zobaczyć robiąc zdjęcie przez szczelinę pod bramą.
 

Nie było więc mi dane przekonać się na własne oczy jak wyglądają zachowane ponoć w dobrym stanie rzeźbione, drewniane stropy i pozostałości ściennych malowideł, jak też jak prezentują się komnaty, z których część ma się całkiem nieźle zwłaszcza sala bankietowa i konferencyjna. To, co zobaczyłam poza murkiem dookoła budowli również nasuwa myśl, że od dawna nic tam się nie dzieje, choć po wyglądzie można domniemywać, ze jakieś prace wykonano. Czytając informacje zawarte „w sieci” zastanawiałam się, czy o dwór w Czarnem chodzi, czy czasem się nie pomyliłam. Dotarłam jednak do informacji, że jest on zamknięty z powodu toczących się spraw dotyczących własności dworu.
 
Archiwalne zdjęcia dodano dzięki Fotopolska.eu