zamek Colditz (DE)

 
 
Kraj: Niemcy

Kraj związkowy: Saksonia
 

 
 
 
 
 
 
 
Pomiędzy miejscowościami Drezno a Lipskiem, a dokładniej między miastami Hartha i Grima leży Colditz. Niewątpliwie największą jego atrakcją, jeśli tak można powiedzieć, jest renesansowy zamek usytuowany na niewielkim wzniesieniu nad rzeką Zwickauer Mulde będącą dopływem Łaby.

CIEKAWOSTKA

W XVIw nastąpił w Colditz rozkwit rzemiosła sukienniczego i tkackiego. Dodatkowo znajdujący się przy zamku park przekształcono w 1523r w ogród zoologiczny będący jednym z największych w Europie Z początkiem XVIIIw zaczęto wykorzystywać do wyrobu porcelany miśnieńskiej glinę z okolic Colditz.

W 1804r założono
w mieście fabrykę fajansu Thomsberger & Hermann, co zapoczątkowało rozwój przemysły ceramicznego.
 
 
 
Na terenie zakładu południowego fabryki w listopadzie 1944r przebywało około 450 Żydów będących więźniami pracującymi dla zakładów zbrojeniowych HASAG.

Miasto leżało w regionie wspomnianym po raz pierwszy w 1046r jako burgward Choliditscha. W tym właśnie roku cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Henryk III dał pozwolenie mieszczanom z Colditz na budowę osady i do 1200r wokół rynku powstało miasto. Pierwszym wspomnianym panem Colditz mianowanym przez cesarza Fryderyka Barbarossę był Thiema I.

Zamek Colditz to obecnie imponująca budowla. Jednak jego początki sięgają końca XIw kiedy Wiprechta von Groitzsch zainicjował jego budowę. Warownia służyła głównie jako punkt obserwacyjny cesarzom niemieckim. W 1404r Thimon VIII spieniężył zamek władcy Saksonii z dynastii Wettynów
i w niedługim czasie Colditz włączono do margrabstwa Miśni. Kiedy w 1430r husyci zaatakowali miasto podpalając je przy okazji ucierpiał zamek. Książę Ernest około 1464r podjął się renowacji zniszczonego zamku.

Pożar z 1504r wywołany podobno przypadkowo przez piekarza zniszczył ratusz, kościół, zamek oraz sporą część miasta. W niecałe dwa lata podjęto się odbudowy oraz rozbudowy zniszczonej rezydencji. Kolejne prace przeprowadzono w 1524r i tym razem objęły one przebudowę górnych kondygnacji. Pierwotny zamek znajdował się w tylnej części obecnej budowli
i z niego zachowały się do dziś jedynie ślady wcześniejszych podziałów na część dolną i górną.

Pomiędzy 1577 a 1591r warownię przebudowano w renesansową rezydencję pod okiem architektów Hansa Irmisch’a I Petera Kummer’a. Stał się siedzibą administracyjną i służył saskim władcom jako rezydencja myśliwska.

Na początku XVII stulecia mieszkała w nim Zofia Hohenzollern. Kiedy właścicielem zamku został polski król August Mocny rozpoczął w 1694r rozbudowę powiększając swoją siedzibę o drugi dziedziniec. Odtąd zamek miał łącznie 700 pomieszczeń. Od 1803 do 1829r wnętrza zamkowe były przytułkiem dla ubogich i chorych, po czym rozpoczął tam działanie szpital dla umysłowo chorych. W 1864r postawiono nowy budynek w miejscu dawnych stajni i służył chorym do 1924r.

Po dojściu Hitlera do władzy zamek przekształcono
w więzienie polityczne dla komunistów, Żydów, homoseksualistów i uznanych za osoby niepożądane.
Po wybuchu wojny byli tam więzieni alianci. Następnie w 1940r stał się obozem jenieckim o zaostrzonym rygorze dla oficerów, których uważano za szczególnie niebezpiecznych oraz tych, którzy uciekali z innych obozów.

 
 
Położenie zamku najwidoczniej było wg Niemców idealnym miejscem skąd nie będzie można uciec. Więziono tam jeńców z wielu krajów, ale w maju 1943r Naczelne Dowództwo Wehrmachtu podjęło decyzję, że będą tam przetrzymywani tylko oficerowie amerykańscy i brytyjscy.

 
CIEKAWOSTKA
 
Zamek Colditz najbardziej zasłynął podczas II wojny światowej kiedy znajdował się w nim obóz jeniecki – Oflag IV-C. Znajdujący się przed biurem dowódcy obozu większy dziedziniec posiadał dwa wejścia i tam też umiejscowiono liczną niemiecką załogę. Więzionych oficerów umieszczono w mierzącym 27m wysokości budynku usytuowanym na sąsiednim dziedzińcu.
Zewnętrzne płaskie tarasy poniżej kwater więźniów otaczał drut kolczasty
i miejsce to było ciągle obserwowane przez uzbrojonych wartowników.
Pomimo, że więzienie było ciężkim, to osadzeni mogli nie tylko uprawiać sport, co zaowocowało nawet zorganizowaną latem 1941r olimpiadą obozową.
Mogli organizować kółka zainteresowań. I tak Polacy mieli teatrzyk kukiełkowy i stworzyli obozowy chór. Anglicy zasłynęli z gier zespołowych oraz prowadzenia teatru. Z kolei Francuzi założyli obozową orkiestrę. Najciekawsza historia to ucieczki i ich próby.

Tu najbardziej znana jest historia tzw. “Laufen six” – grupy sześciu oficerów brytyjskich jako pierwszych przeniesionych do Colditz po ucieczce z obozu Oflag VII-C w bawarskim Laufen. Otóż w tym właśnie obozie umiejscowionym w zamku Laufen wykopali siedmiometrowy tunel, którym uciekli w sierpniu 1940r. Schwytano ich
w Austrii i karnie przeniesiono do słynącego z niemożliwości ucieczki obozu
w twierdzy Colditz, za którą uważano zamek. Nie odpuścili i w nowym więzieniu nadzorowali grupy ucieczkowe.

Oficerem do spraw ucieczek był oficer Pat Reid, który był organizatorem udanej ucieczki grupy oficerów w 1942r.
 
Jego miejsce w twierdzy zajął kapitan Dick Howe. Brawurowe ucieczki i ich próby zostały po wojnie opisane a nawet sfilmowane. Pierwszy film z 1955r “The Colditz Sory” oparty jest na wspomnieniach Pata Reida. Drugi to brytyjski dramat wojenny z 2005r “Ucieczka z Colditz” ukazujący historię grupy oficerów oraz ich plany wydostania się z obozu. Niewątpliwie najciekawszą historią pokazującą pomysłowość w planach ucieczki jest szybowiec “Colditz Cock”, który zbudowano i przechowywano w głębi zamkowego strychu zimą przełomu 1944 i 1945r. Nigdy go nie użyto, gdyż wkrótce po jego ukończeniu wyzwolono obóz. Zdjęcie zniesionego i złożonego szybowca, jedyne, wykonał 15.04.1945r korespondent wojenny Lee Carson. Nikt nie chciał uwierzyć w tę niesamowitą historię, o której można przeczytać

W kwietniu 1945r miejscowość a tym samym zamek zostały wyzwolone przez wojska amerykańskie. Następnie tereny tamte trafiły do radzieckiej strefy okupacyjnej i znalazły się
w granicach NRD. Początkowo w zamku Colditz schronienie znaleźli wysiedleni przez władze komunistyczne właściciele ziemscy. Od 1946r przez pół wieku w zamku znajdował się szpital oraz dom opieki, a obiekt został zaniedbany.

Kiedy upadł mur berliński zamek odrestaurowano i dziś w jego murach mieści się Muzeum Zamku Colditz ukazujące historię osadzonych oficerów oraz ich niebywałe plany ucieczek. Ponadto mieści się tam akademia muzyczna, hostel oraz założone w 1996r Stowarzyszenie Historyczne Zamku Colditz.

 
 
Również kaplicy przywrócono dawny wygląd i pod panelami szklanymi można zobaczyć tunel wykopany przez uciekinierów z Francji. Zamek Colditz tętni życiem cały rok. W każdym miesiącu odbywają się koncerty Blüthnera „Colditz Classic”.
Natomiast w grudniu organizowany jest Jarmark Bożonarodzeniowy
a stoiska usytuowane są nie tylko na obu dziedzińcach, ale także w piwnicach.

CIEKAWOSTKA

Dwa główne okresy kiedy w zamku Colditz, w obozie jenieckim przebywali Polacy:

– po kampanii wrześniowej 1939r : dowódca Marynarki Wojennej Wiceadmirał Józef Unrug i kilkunastu generałów,

– od lutego 1945r po upadku Powstania Warszawskiego, m.in. dowódca Armii Krajowej generał Tadeusz Bór-Komorowski.

Jeńców wojennych, zarówno oficerów jak i żołnierzy Wojska Polskiego więzionych w zamku w latach 1939- 1943r upamiętnia wmurowana na dziedzińcu zamkowym w 2005r tablica pamiątkowa,
której fundatorem jest Rząd RP.

 
 
 
 
 
 
 
 

Galeria