browser icon
You are using an insecure version of your web browser. Please update your browser!
Using an outdated browser makes your computer unsafe. For a safer, faster, more enjoyable user experience, please update your browser today or try a newer browser.

zamek w Będzinie

Posted by on 21 maja 2014

IMG_1612

…Król Bolesław Chrobry będąc dzieckiem miał wiernego druha i przyjaciela, z którym wychowywał się razem na dworze. Chłopcu było na imię Benda. Dorastali razem, uczyli się rzemiosła rycerskiego, a potem wspólnie walczyli podczas wypraw krzyżowych podbijając liczne plemiona słowiańskie. Wiele lat później król postanowił wynagrodzić przyjaciela za wierną i oddaną służbę. Podarował mu ziemie leżące nad Czarną Przemszą razem z okolicznymi osadami. Benda był pod wrażeniem pięknej okolicy i zapragnął osiedlić się tam. Postanowił wykorzystać skaliste wzgórze nad rzeką i na nim wybudować zamek. Niestety nie posiadał licznej służby więc rozkazał miejscowej ludności, by wstawiła się do pracy. Przeciwników uwięził, a sam postanowił nadzorować postępy pracy. A panem okazał się srogim i na dodatek nikomu nie zapłacił za ciężką pracę. Wykorzystani ludzie przeklęli swego pana. Spadła na niego za to kara: stracił całą rodzinę…Na jego oczach przygniótł ich głaz oderwany od skały. Widząc karę jaka go spotkała Benda spokorniał i zrozpaczony opuścił zamek i został mnichem. Zamieszkał w pustelni, by odkupić zło jakiego się dopuścił. Resztę swego życia spędził w ubóstwie pomagając miejscowej ludności. Od jego imienia osadę nazwano Będzinem.

IM005987

IMG_1638
To jedna z legend dotycząca zamku w Będzinie, którego historia sięga IXw. Na początku, na Górze Zamkowej stał gród należący najprawdopodobniej do plemienia Wiślan. Był wielokrotnie rozbudowywany. Ponoć za Bolesława Wstydliwego wzniesiono kamienną wieżę, która istnieje do dziś. To właśnie do niej dobudowano zamek w połowie XIVw. Pierwszy burgrabia będziński jakiego wymieniono w 1349 dowodzi istnienia już wtedy zamku, a potwierdza to przywilej lokacyjny z 1358r zawierający słowa „pod zamkiem naszym”. Budowa zamku miała miejsce w czasie, gdy Śląsk przeszedł pod panowanie czeskie gdy granicą między Koroną Czeską a Polską była Czarna Przemsza przepływająca u podnóża zamku.

IM005897

W XVw dowódcą zamku był Piotr z Siedlec, po nim w latach 1415- 1433 Mikołaj Siestrzeniec Kornicz słynący z napadów na dobra sąsiadów. Na dodatek sprzyjał on Husytom. Zwany był Czarnym Rycerzem bez głowy, ale w końcu został schwytany i ścięty. Zmieniali się panowie na zamku i był on miejscem goszczącym m.in. Henryka Walezego, który zatrzymał się tam jadąc na koronację do Krakowa. Na zamku w Będzinie przebywał również Jan III Sobieski zmierzający w 1683r z odsieczą do Wiednia. W 1696r na zamek przybył August II Mocny, a w 1797r Stanisław August Poniatowski.

IMG_1615

Zamek nie uniknął zniszczeń: w 1616r spłonął wraz z częścią miasta. Jego odbudowy podjął się na własny koszt starosta będziński Andrzej Dębiński. W czasie Potopu Szwedzkiego zamek został spalony i częściowo zburzony. Miało to miejsce w latach 1655- 1656. Gdy w kilka lat później do zamku zjechali lustratorzy królewscy, rozkazali odbudować zamek, ale miasto nie miało na to środków- samo nie potrafiło podnieść się z upadku.

IMG_1624
Do końca XVIw zamkiem zarządzali w imieniu króla burgrabiowie, a posiadłości należące do zamku stawały się przeważnie dożywotnio własnością stanu rycerskiego. W XVIIw zamkiem zarządzali starości niegrodowi, a od 1775r dobra będzińskie otrzymał na 50 lat w dzierżawę Stanisław Mieroszewski.
IMG_1616

Po II rozbiorze Polski zarząd pruski podarował zamek na własność jednemu z Hohenzollernów, a ten oddał go w 1802r w wieczystą dzierżawę 96 mieszczanom będzińskim, nad którymi nadzór mieli mieć kuratorzy. Ostatnim kuratorem zamku był Jan Gęborski, który na własny koszt posadził na Wzgórzu Zamkowym drzewa i tym samym zapoczątkował powstanie parku, który istnieje do dziś. Kopiąc doły by posadzić drzewa natrafiono na groby, z których kości wywieziono furmankami na pobliski cmentarz. Odkryto też podziemny chodnik z zamku w kierunku kościoła, który został zasypany gruzem, by poszukiwacze skarbów nie mieli do niego wstępu.

IMG_1627

Mieroszewscy nie mieszkali na zamku, więc o niego nie dbali, a ten zaczął popadać w ruinę, aż doszło do nieszczęścia: w 1825r walący się mur przygniótł człowieka i wtedy nakazano zburzyć zamek do fundamentów. Na szczęście nie doszło to do skutku, bo z Warszawy otrzymano w 1827r rozkaz przeprowadzenia rejestracji zabytków i zalecenie ich ochrony. Wstrzymano więc rozbiórkę. W 1833r miłośnik pamiątek narodowych- hrabia Edward Raczyński ujrzawszy romantyczne resztki zamku postanowił, ze go odbuduje. Już w 1834r zamek powrócił do świetności i miał służyć jako siedziba szkoły górniczej, ale ostatecznie stał się miejscem, gdzie górnicy sprowadzeni w 1838r z Saksonii do Dąbrowy mieli sale modlitw. Nabożeństwa odprawiał pastor. W 1840r w zamku stworzono kaplicę ewangelicką działająca do 1843r, gdzie odprawiono pierwsze ewangelickie nabożeństwo na terenie Zagłębia Dąbrowskiego. Przez kilka lat zamek służył jako szpital, ale nie spełnił swej roli i od 1849r ponownie popadł w ruinę.

IMG_1620

W 1919r powstało Towarzystwo Opieki nad Górą Zamkową, które 10 lat później podjęło się odbudowy zamku. Podczas prac budowlanych odnaleziono mnóstwo zabytkowych przedmiotów.

IMG_1632
To, co widzimy teraz to efekt przebudowy neogotyckiej z 1834r oraz prac rekonstrukcyjnych z lat 1952- 1956. Obecna dziś wieża okrągła była niegdyś wyższa i najprawdopodobniej posiadał zwieńczenie ceglane. Budynek mieszkalny nie miał wyodrębnionej wieży kwadratowej- w obu częściach posiadał tyle samo kondygnacji. W średniowieczu zamek posiadał dodatkową część, która była otoczona murem z bramą. Tej części nie odtworzono.

W lipcu 1956r w zamku urządzono Muzeum Zagłębia. W 1969r pierwsi zwiedzający weszli do okrągłej baszty, a 5 lat później w piwnicach zamkowych otwarta została stylowa kawiarenka. W 2014r pod zamkiem wyremontowano tunele. Powstały one podczas II wojny światowej, a teraz będzie mieściła się tam podziemna ekspozycja.

IM005956
IM006003

Comments are closed.